The Stone of Destiny
Kamień Przeznaczenia — szkocki Święty Graal
Zamek w Edynburgu — miejsce, gdzie dziś spoczywa Kamień Przeznaczenia
Wizyta na zamku w Edynburgu nie tylko na nowo ukazała mi znane fakty z historii Szkocji, ale przypomniała mi również o filmie, który widziałam kilka lat temu w telewizji — The Stone of Destiny. Film o znakomitej obsadzie aktorskiej, oparty na wydarzeniach z 1950 roku, opowiada o grupie studentów z Uniwersytetu Glasgow, którzy wykradli z katedry westminsterskiej kamień koronacyjny szkockich królów i 11 kwietnia 1951 roku umieścili go w Opactwie Arbroath.
Dlaczego akurat tam? To właśnie w tym miejscu, 6 kwietnia 1320 roku, podpisano Deklarację Arbroath — akt, w którym naród szkocki zadeklarował prawo do samostanowienia podczas wojen o niepodległość. Wielu Szkotów postrzega tamten okres jako złotą erę i najlepszy rozdział w dziejach swojego państwa.
Ta zuchwała kradzież — a raczej, jak wolą to przedstawiać Szkoci, odzyskanie skradzionej im przed wiekami własności — nastąpiła w czasie, gdy w kraju odradzał się ruch niepodległościowy i rozpoczynała się dwudziestowieczna walka Szkotów o suwerenność.
Magia i legenda The Stone of Destiny
Eksponowany obecnie na zamku w Edynburgu, w zacnym towarzystwie klejnotów koronacyjnych szkockich królów, Stone of Destiny przez wieki budził wielkie emocje. Kamień owiano potężną legendą, podsycaną jego burzliwymi dziejami. Jego obecność w świadomości Szkotów jest nierozerwalnie związana z początkami ich państwa — jest czymś w rodzaju szkockiego Świętego Graala. Przez jednych pożądany — gotowych walczyć i przelewać krew, by go posiąść — przez innych skrzętnie ukrywany przed tymi, którzy nie byli go godni.
Co czyniło go tak pożądanym? Z pewnością legenda, a może raczej idea, że kamień może odmienić przeznaczenie starożytnego narodu. Przez wieki wyobraźnię wielu rozbudzało jego nieznane pochodzenie. Według jednej ze starożytnych legend kamień wywodzi się z Ziemi Świętej. Używał go sam Jakub — postać znana z Biblii — jako poduszki, na której co wieczór składał głowę i śnił o drabinie sięgającej nieba, po której aniołowie schodzili na ziemię. W tradycji żydowskiej Filar Jakuba — owa poduszka — posłużył za cokół dla Arki Przymierza.
Jak kamień znalazł się w Szkocji? I tu powrócę do opisanej już na tym blogu legendy o Scotii, protoplastce narodu szkockiego. Około 1400 roku p.n.e. egipski faraon miał córkę o imieniu Scota, która poślubiła Greka o imieniu Goídel Glas — rzekomego twórcę języka gaelickiego. Oboje zostali wygnani z Egiptu i ostatecznie osiedlili się, według niektórych źródeł, w Hiszpanii lub na terenach dzisiejszej Irlandii. Ich potomkowie podbili całą Irlandię około 700 roku p.n.e. Oprócz własnej tradycji zabrali ze sobą blok piaskowca i postawili go na Wzgórzu Tara, gdzie koronowani byli królowie Irlandii. Z czasem stali się plemieniem Szkotów, którzy założyli królestwo Dal Riata i zanieśli kamień do Dunadd — jego stolicy.
Około 840 roku Kenneth MacAlpine zabrał go do wioski Scone.
The Stone of Destiny jako kamień koronacyjny
Klejnoty korony szkockiej, zamek w Edynburgu
Od tej chwili kamień stał się fetyszem szkockich królów, którzy prawomocność swojej władzy wywodzili z faktu koronacji przy Kamieniu Przeznaczenia. Skąd jego wyjątkowa rola? Wynikała ona z odmiennej tradycji koronacyjnej przyjętej w Irlandii i Szkocji. Podczas gdy w ówczesnej Europie obowiązywało prawo primogenitury — czyli przejęcia tronu przez najstarszego męskiego potomka — w tych dwóch celtyckich krajach następcę wybierano spośród najbardziej godnych męskich krewnych zmarłego króla. Mógł nim zostać brat, a nawet najmłodszy syn kuzyna. Ważne było, by pretendent był pełnoletni, w pełni sił umysłowych i fizycznych oraz „najbardziej tego godny". Zasadę tę nazywano prawem tanistry.
Jak głosi legenda, gdy tak wybrany król stawał na kamieniu koronacyjnym, ten „ryczał" z radości — stąd bywał nazywany mówiącym kamieniem — potwierdzając w ten sposób prawo następcy do tronu.
Kamień Przeznaczenia w Anglii
W XIII wieku angielski król Edward I wykorzystał zamęt i wewnętrzne walki klanowe w Szkocji, by zaatakować kraj i rozpocząć szkockie wojny o niepodległość. W 1296 roku pozbawił Szkocję wszystkich emblematów narodowości, w tym jej świętego Kamienia Przeznaczenia.
Edward zabrał kamień do Londynu i umieścił go w Opactwie Westminsterskim. Specjalne „Krzesło Koronacyjne" zostało wykonane przez Waltera z Durham w latach 1297–1300, by pomieścić kamień pod siedziskiem. Edward II był pierwszym angielskim monarchą koronowanym na kamieniu, podobnie jak każdy kolejny władca Anglii.
I tu pojawia się kolejna legenda, podająca w wątpliwość autentyczność kamienia osadzonego w Westminsterze. Zgodnie z nią, gdy Edward I zbliżał się do Scone, mnisi zdążyli ukryć prawdziwy Kamień Przeznaczenia i zastąpić go głazem o podobnym kształcie i rozmiarze. To ten fałszywy kamień Edward zabrał do Londynu — co tłumaczyłoby, dlaczego eksponowany dziś kamień jest tak podobny geologicznie do piaskowca z okolic Scone.
Kamień Przeznaczenia skradziony
Po ponad 700 latach od osadzenia go w opactwie westminsterskim przedstawiciele odradzającego się w Szkocji ruchu niepodległościowego postanowili przypomnieć rodakom o ich świętym kamieniu. Ian Hamilton, Gavin Vernon, Kay Matheson i Alan Stuart spotkali się i zaplanowali śmiałą operację. Wczesnym rankiem w Boże Narodzenie 1950 roku włamali się do opactwa. Podczas wyjmowania kamienia z Krzesła Koronacyjnego wyślizgnął się im z rąk i uderzył o posadzkę — jeden z rogów pękł.
Spekulowano jednak, że pierwotne uszkodzenie mogło powstać około trzydziestu sześciu lat wcześniej, gdy sufrażystki zaatakowały Krzesło Koronacyjne, upominając się o prawa kobiet. Eksplodująca wówczas bomba uszkodziła górną część krzesła, a wywołane nią drgania mogły spowodować pęknięcie w kamieniu, które ujawniło się dopiero w Boże Narodzenie 1950 roku.
Studenci wrócili do Szkocji, a kamień przez kilka tygodni pozostawał ukryty. W tym czasie naprawił go kamieniarz z Glasgow — choć są i tacy, którzy twierdzą, że wykonał przy tej okazji jego kopię.
Po zuchwałej kradzieży i heroicznym wysiłku czworga młodych ludzi kamień nie pozostał jednak w Szkocji na długo. Powrócił do naprawionego Krzesła Koronacyjnego na czas koronacji królowej Elżbiety II w 1953 roku.
Kamień Przeznaczenia wraca do Szkocji
Royal Mile, Edynburg — tu witano powrót Kamienia w 1996 roku
Kamień Przeznaczenia ponownie rozgrzał emocje pod koniec XX wieku — za sprawą konserwatywnego premiera Johna Majora. 3 lipca 1996 roku ogłosił on w Izbie Gmin, że kamień zostanie zwrócony Szkocji. Powody tej decyzji były czysto polityczne: Partia Konserwatywna, notując spadające poparcie i świadoma braku szans w okręgach angielskich, postanowiła powalczyć o głosy szkockie, które tradycyjnie przypadały Partii Pracy. Jak zapewne wiecie, Margaret Thatcher nigdy nie cieszyła się w Szkocji sympatią i aby zatrzeć pamięć po jej niepopularnych tu rządach, Major stwierdził, że naród szkocki jest niezadowolony ze swojego miejsca w Unii i należy to koniecznie zmienić.
30 listopada 1996 roku, w Dzień Świętego Andrzeja, ponad 10 000 ludzi ustawiło się wzdłuż Royal Mile, by powitać powrót Kamienia Przeznaczenia do Szkocji po raz pierwszy od 700 lat. Podczas uroczystości w katedrze św. Idziego moderator Kościoła Szkocji, wielebny John MacIndoe, oficjalnie przyjął powrót kamienia.
Kamień przeniesiono do zamku w Edynburgu i umieszczono w jednej sali wraz z klejnotami szkockiej korony. To jedno z tych miejsc w zamku, gdzie nie wolno fotografować — dlatego nie mogę pokazać wam jego zdjęcia na blogu. Aby go zobaczyć, musicie koniecznie odwiedzić zamek osobiście.
Plan Johna Majora nie wypalił: w wyborach powszechnych w 1997 roku Partia Konserwatywna nie zdobyła ani jednego szkockiego mandatu w parlamencie. Partia Pracy pod wodzą Tony'ego Blaira, która przejęła władzę, walcząc o szkockie okręgi, po zwycięstwie podjęła szereg działań, które zaowocowały między innymi odrodzeniem szkockiego parlamentu.
Machina niepodległościowa nabrała rozpędu i mimo niepowodzenia referendum z 2014 roku nadal działa — mam nadzieję, że w końcu doprowadzi do pełnej suwerenności tego kraju.
Tekst powstał w oparciu o artykuły zamieszczone w kwartalniku Historic Scotland, wydawanym przez organizację Historic Scotland i dystrybuowanym wśród jej członków.
The Stone of Destiny
Scotland's Holy Grail
Edinburgh Castle — where the Stone of Destiny rests today
A visit to Edinburgh Castle not only brought familiar facts from Scottish history back to life, but also reminded me of a film I watched on television a few years ago — The Stone of Destiny. With a brilliant cast and based on real events from 1950, the film tells the story of a group of students from the University of Glasgow who stole the Scottish coronation stone from Westminster Abbey and, on 11 April 1951, placed it in Arbroath Abbey.
Why there, of all places? It was in Arbroath that, on 6 April 1320, the Declaration of Arbroath was signed — the act in which the Scottish nation declared its right to self-determination during the Wars of Scottish Independence. Many Scots regard that era as a golden age, the finest chapter in the history of their nation.
This audacious theft — or rather, as the Scots prefer to call it, the recovery of something stolen from them centuries before — took place at a time when the independence movement was being reborn in Scotland and the twentieth-century struggle for sovereignty was just beginning.
The Magic and Legend of the Stone of Destiny
Now displayed at Edinburgh Castle alongside the Honours of Scotland — the Scottish crown jewels — the Stone of Destiny has stirred profound emotions for centuries. It is a stone wrapped in legend, its mystique fuelled by a turbulent history. Its place in the Scottish consciousness is inseparable from the very origins of the nation. It is, in a sense, Scotland's Holy Grail: coveted by some, who were willing to fight and shed blood to possess it, and carefully concealed by others from those deemed unworthy of it.
What made it so desirable? Certainly the legend — or perhaps the idea — that the stone had the power to shape the destiny of an ancient people. For centuries, imaginations were fired by its mysterious origins. According to one ancient tradition, the stone traces its roots to the Holy Land itself. The biblical patriarch Jacob is said to have used it as a pillow, resting his head upon it each night and dreaming of a ladder reaching to heaven, upon which angels descended to earth. In Jewish tradition, Jacob's Pillar — that same stone — served as the base for the Ark of the Covenant.
How did it come to Scotland? Here I return to the legend of Scotia, the legendary ancestress of the Scottish people, which I described in an earlier post. Around 1400 BC, an Egyptian pharaoh had a daughter named Scota, who married a Greek named Goídel Glas — the reputed creator of the Gaelic language. Both were expelled from Egypt and eventually settled, according to some accounts, in Spain or in what is now Ireland. Their descendants conquered all of Ireland around 700 BC, bringing with them a block of sandstone which they placed on the Hill of Tara, where the kings of Ireland were crowned. In time they became the tribe of the Scots, who founded the kingdom of Dál Riata and carried the stone to Dunadd, its capital.
Around 840 AD, Kenneth MacAlpin brought it to the village of Scone.
The Stone of Destiny as a Coronation Stone
The Honours of Scotland, Edinburgh Castle
From that point on, the stone became the most sacred object of Scottish kingship. Monarchs derived the legitimacy of their rule from the very act of being crowned upon it. Why did it carry such weight? The answer lies in a coronation tradition quite different from that of the rest of medieval Europe. While most European kingdoms followed the law of primogeniture — the throne passing to the eldest male heir — Ireland and Scotland chose their rulers differently. The successor was selected from among the most worthy male relatives of the deceased king: it might be his brother, or even the youngest son of a cousin. What mattered was that the candidate be of age, sound in mind and body, and simply "the most worthy." This system was known as the law of tanistry.
Legend holds that when a king chosen in this way stood upon the coronation stone, it would "roar" with joy — which is why it was often called the Speaking Stone — confirming the rightful claim of the new ruler.
The Stone of Destiny in England
In the thirteenth century, the English king Edward I exploited the turmoil and clan conflicts within Scotland to invade the country, setting off the Wars of Scottish Independence. In 1296, he stripped Scotland of all its national emblems — including the sacred Stone of Destiny.
Edward brought the stone to London and gave it a new home in Westminster Abbey. A special throne — the Coronation Chair — was built by Walter of Durham between 1297 and 1300 to house the stone beneath its seat. Edward II was the first English monarch to be crowned upon it, as was every subsequent ruler of England.
And here another legend enters the story, casting doubt on the authenticity of the stone housed in Westminster. According to this tradition, as Edward I approached Scone, the monks quickly removed the true Stone of Destiny and hid it, replacing it with a block of similar shape and size. It was this substitute that Edward carried off to London — which would explain why the stone on display today is geologically so similar to the sandstone found around Scone.
The Stone of Destiny Stolen
More than 700 years after the stone had been installed in Westminster Abbey, representatives of Scotland's reawakening independence movement decided to remind their fellow Scots of their sacred stone. Ian Hamilton, Gavin Vernon, Kay Matheson and Alan Stuart met and planned their daring raid. In the early hours of Christmas morning 1950, they broke into the Abbey. As they were removing the stone from the Coronation Chair, it slipped from their hands and struck the stone floor — one of its corners broke off.
There was speculation, however, that the original damage may have occurred some thirty-six years earlier, when a group of suffragettes targeted the Coronation Chair and the Stone of Destiny in protest for women's rights. A bomb that exploded on that occasion damaged the upper part of the Chair, and it is thought that the blast may have caused a crack in the stone which only became visible on Christmas Day 1950.
The students made their way back to Scotland, and the stone remained in hiding for several weeks, during which time it was repaired by a stonemason from Glasgow — though some claim he used the opportunity to make a copy.
Despite the audacity of the theft and the heroic effort of those four young people, the stone did not remain in Scotland for long. It was returned to the repaired Coronation Chair in time for the coronation of Queen Elizabeth II in 1953.
The Stone of Destiny Returns to Scotland
The Royal Mile, Edinburgh — where crowds gathered to welcome the Stone home in 1996
The Stone of Destiny stirred passions once again at the end of the twentieth century — this time through the actions of Conservative Prime Minister John Major. On 3 July 1996, he announced in the House of Commons that the stone would be returned to Scotland. The reasons were purely political: the Conservative Party, facing falling poll ratings and aware it had little hope of winning seats in English constituencies, decided to fight for votes in Scotland, where the Labour Party had traditionally dominated. As you may know, Margaret Thatcher was never popular in Scotland, and in an attempt to soften the memory of her deeply unpopular rule north of the border, Major declared that the Scottish people were dissatisfied with their place in the Union and that this needed to change.
On 30 November 1996 — St Andrew's Day — over 10,000 people lined the Royal Mile to witness the return of the Stone of Destiny to Scotland for the first time in 700 years. During a service at St Giles' Cathedral, the Moderator of the Church of Scotland, the Reverend John MacIndoe, officially received the stone on behalf of the Scottish nation.
The stone was transferred to Edinburgh Castle and placed in the same room as the Scottish crown jewels. This is one of those areas of the castle where photography is not permitted — which is why I cannot show you a picture of it here. To see it, you simply have to visit the castle yourself.
John Major's plan did not pay off: in the 1997 general election, the Conservative Party failed to win a single Scottish seat in Parliament. The Labour Party under Tony Blair, which came to power having also campaigned hard in Scottish constituencies, went on to take a series of steps that led, among other things, to the revival of the Scottish Parliament.
The machinery of independence has been gathering momentum ever since, and despite the setback of the 2014 referendum, it continues to turn. I hope it will one day lead to the full sovereignty of this remarkable country.
This post was written based on articles published in the quarterly journal Historic Scotland, produced by the organisation Historic Scotland and distributed to its members.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz