Inchdrewer Castle — zamek, który przeżył mord, ogień i wieki zapomnienia

 

Kiedy wyjeżdżasz z Banff na południe i zostawiasz za sobą zatokę z jej stalowo-szarą wodą i krzykliwymi mewami, droga zaczyna się wspinać lekko pod górę. Po jakichś pięciu kilometrach — jeśli wiesz, czego szukasz — zobaczysz go. Inchdrewer Castle. Wieża z szarego kamienia wyłaniająca się znad pól, cicha i uparta, jakby czas nie miał nad nią żadnej władzy.

Byłam przy jego murach. Wiem, co kryją i opowiem Wam wszystko.

Historia: od sławy do popiołów

W SKRÓCIE: Inchdrewer Castle to XVI-wieczna wieża mieszkalna (tower house) w parafii Banff, Aberdeenshire. Wzniesiona około 1542–1557, zniszczona pożarem w 1713, częściowo odrestaurowana w 1971. Wpisana na listę Category A Listed Buildings — najwyższy stopień ochrony zabytkowej w Szkocji. Leży 5,6 km na południowy zachód od Banff, z widokiem na Zatokę Banff.

Zamek zbudowała rodzina Currour. Już w 1599 roku jeden z Currów — George Currour — prowadził spór o ławkę kościelną w kirku Inverboyndie, co mówi wiele o szkockim pragmatyzmie: nawet w kościele liczyło się miejsce.

W 1557 roku Walter Ogilvy z Dunlugas przejął zamek i uczynił z Inchdrewer główną siedzibę rodzinną. Ogilvieowie byli zagorzali rojalistami, popierali króla przeciw Przymierzu — Covenantowi. W 1633 roku Król Karol I potwierdził prawa do ziemi. Siedem lat później nadeszli Covenanterzy.

Salt N Fire — World Flavours in the Heart of Inverness

View this post on Instagram

A post shared by Salt N Fire - Inverness (@salt_n_fire_inverness)

If you think Inverness is a city strictly for lovers of haggis, black pudding and fish and chips, I have a surprise for you. Right in the centre of the Highland capital, tucked away inside the historic arcades of the Victorian Market, a small culinary revolution is quietly taking place.

It's called Salt N Fire.

*****

Salt N Fire — roślinne smaki świata w sercu Inverness

Jeśli myślicie, że Inverness to miasto wyłącznie dla miłośników haggisu, czarnego puddingu i fish and chips — mam dla Was niespodziankę. W samym centrum stolicy szkockich Highlandów, ukryta w zabytkowych arkadach Victorian Market, czeka na Was mała kulinarna rewolucja.

Nazywa się Salt N Fire.

Wpis zawiera lokowanie produktu.

HOME sweet HOME, część II — czyli co w szkockim domu piszczy (i skrzypi)

W poprzednim wpisie opowiedziałam Wam o tym, jak wyglądają szkockie domy na zewnątrz — o kamieniu, szarości, o braku tandetnych reklam i tej charakterystycznej harmonii przestrzennej, której tak bardzo brakuje mi, gdy wracam na chwilę do Polski. Dziś czas zajrzeć do środka. I zapewniam Was — jest co oglądać, o czym opowiadać i nad czym się zastanawiać.

Zanim jednak wejdziemy przez drzwi frontowe — a te w Szkocji często są kolorowe, co jest jedynym kolorystycznym szaleństwem, na jakie pozwalają sobie tutejsi mieszkańcy — zatrzymajmy się jeszcze na chwilę przy progu. Bo już samo wejście wiele mówi o tym kraju.

Szkocja bez folderu — wiosna w Whitehills / Scotland Off the Brochure — a Spring Day in Whitehills

'Pomiędzy żonkilami a morzem…' 

Czasem najpiękniejsze dni biorą się z niczego: z porannego kaprysu, słońca na firance, z filtra kawy nasypanego odruchowo, zanim jeszcze zdążę zaplanować cokolwiek.
Lubię te spontaniczne wyprawy – bez listy miejsc, mapy i celu. Wystarczy wolny dzień i pogoda, która zapowiada się zbyt dobrze, by ją przesiedzieć w domu. Wiosna to mój ulubiony moment w roku w Szkocji. Ten krótki czas, gdy wciąż panuje spokój, a jednocześnie przyroda zaczyna powoli budzić się z zimowego snu. Ptaki coraz głośniej śpiewają; powietrze ma w sobie miękkość i światło, które tylko tu, na północy, potrafi być tak przejrzyste.

Ostatnio coraz częściej moje kroki prowadzą w stronę Aberdeenshire. Może to ta przestrzeń — lekko dzika, surowa, ale wciąż przystępna, taka „moja” Szkocja, bez tłumów i pośpiechu. Tego dnia skończyło się na małej wyprawie z Moray w kierunku Banff, bo właśnie tam czekał na mnie zamek Inchdrewer Castle.

“Between Daffodils and the Sea”

Sometimes the most beautiful days come from nothing at all — from a whim in the morning, sunlight slipping through the curtain, the quiet act of pouring coffee before any plans are made.

I love these spontaneous escapes — unplanned, aimless, free. Just a day off and a sky that looks too lovely to stay indoors. Spring in Scotland has that fleeting sweetness, the moment before the crowds return, when the land still breathes in rhythm with the sea and the air feels newly born. The birds begin to sing louder, and the light — that northern, silvery light — glows with a clarity that makes everything seem possible.

Lately, my wanderings have taken me more often into Aberdeenshire. Perhaps it’s the open space — raw yet gentle, quietly wild and deeply familiar. This time, I found myself drawn toward Inchdrewer Castle, a lonely ruin standing on a hill, overlooking the distant shimmer of the North Sea.

Szkocja budzi się do życia — żonkile na wrzosowiskach

O tym, jak żółty kwiat zamienia surowe krajobrazy w coś, co wygląda jak sen 

Mieszkam w Szkocji od kilku lat i wydawałoby się, że człowiek przyzwyczaja się do wszystkiego. Do deszczu, który pada poziomo. Do słońca o czwartej rano w czerwcu. Do owiec na środku drogi. Ale do żonkili w marcu — nie. Co roku łapię się na tym, że stoję przy samochodzie i po prostu patrzę.

Dla kogoś, kto przyjeżdża tu pierwszy raz, wiosna w Szkocji to prawdziwy szok. Polska wyobraźnia rysuje ten kraj w szarościach i brązach — zamki, wrzosowiska, wieczna jesień. A potem marzec uderza złotem żonkili i cały ten obraz się sypie.

Scotland Wakes — Daffodils on the Moors

On how a yellow flower transforms a raw landscape into something resembling a dream

I have lived in Scotland for several years now, and one might reasonably expect to grow accustomed to everything in time. To rain that falls sideways. To sunlight at four in the morning in June. To sheep standing in the middle of the road, entirely indifferent to one's schedule. But the daffodils in March — those I cannot get used to. Every year, I catch myself standing beside my car, having stopped without quite meaning to, simply looking.

For anyone visiting Scotland for the first time, spring here is a genuine revelation. The image one tends to carry of this country — grey skies, ancient castles, a landscape suspended in perpetual autumn — dissolves sometime around mid-March, when the land erupts, quite without warning, in gold.

The house by the gate / Dom przy bramie

 or the whole world in a small window

On Scottish gatehouses — the opening chapter of every great estate

Before you reach the manor house, before you see the lime avenue and the sandstone façade, before you hear the crunch of gravel under your wheels — there is this small house. It stands by the gate. It waits. It watches you through one or two windows, like a pair of eyes that have seen everything and remember everything.

The gatehouse. A small building at the entrance to a private estate, built so that someone could live there and monitor who came in and who went out. A porter, a gardener, a watchman. The person at the gate. One of those about whom history writes nothing, and without whom history would not have moved at all.              

The gatehouse belonged neither to the outside world nor entirely to the world within. It was a threshold. It was a boundary that breathes.

Dom przy bramie,

czyli wielki świat w małym oknie 

O szkockich domkach strażniczych — pierwszym rozdziale każdej wielkiej posiadłości

Zanim dotrzesz do dworu, zanim zobaczysz lipową aleję i fasadę z piaskowca, zanim usłyszysz chrzęst żwiru pod kołami — zobaczysz ten mały dom. Stoi przy bramie. Czeka. Patrzy na ciebie jednym, dwoma oknami jak parą oczu, które wszystko widziały i wszystko pamiętają.

Gatehouse. Po szkocku mówi się na to różnie, ale istota jest ta sama: mały budynek u wejścia na prywatną posiadłość, zbudowany po to, żeby ktoś w nim mieszkał i pilnował, kto wchodzi, a kto wychodzi. Portier, ogrodnik, stróż. Człowiek od bramy. Jeden z tych, o których historia nie pisze, a bez których historia by się nie toczyła.

Domek przy bramie nie należał ani w pełni do świata zewnętrznego ani do świata wewnętrznego. Był progiem. Był granicą, która oddycha.

Tam, gdzie śnieżyczki jeszcze pamiętają zimę

O dwóch ogrodach, jednej wieży i czasie, który zaraz rozkwitnie

 

Słońce przyszło bez zapowiedzi. Po miesiącach szarości i deszczu zacinającego w szyby — przyszło i zostało. Nie na długo, bo tu, na północy, słońce jest gościem nieoczekiwanym i niezbyt pewnym siebie. Ale tego ranka leżało na mokrej trawie z taką śmiałością, jakby nigdy stąd nie odchodziło. I człowiek, który przez całą zimę siedział przy lampie i marzył o skrawku błękitu, nie mógł już dłużej zostawać w domu.

Wsiadłam w samochód i pojechałam na zachód, w głąb Aberdeenshire. W miejsca, do których wraca się nie dla sensacji, lecz dla pewnego rodzaju spokoju — tego, który dają ogrody stare i przemyślane, herbata podana bez pośpiechu, i czas płynący inaczej niż w mieście.

W Szkocji wiosna nie wybucha — ona nieśmiało puka do drzwi. Najpierw jeden krokus przy ścieżce. Potem drugi. A potem, pewnego ranka, cały ogród.

Where the Snowdrops Still Remember Winter 

On two gardens, one tower, and a time about to burst into bloom

The sun arrived without warning. After months of grey skies and lashing rain, it came, and it stayed. Not for long, for up here in the north, the sun is an unexpected guest, never quite sure of itself. But that morning it lay across the wet grass with such boldness as though it had never left at all. And the person who had spent the whole winter sitting by a lamp, dreaming of a strip of blue sky, could no longer remain indoors.

I got into the car and drove west, deep into Aberdeenshire. Towards places one returns to not for sensation, but for a particular kind of peace — the kind that old, considered gardens give you, tea served without hurry, and time that flows differently than in the city.

In Scotland, spring does not explode — it knocks shyly at the door. First one crocus along the path. Then another. And then, one morning, the whole garden.

 

Nieopublikowane / Unpublished

 

Są zdjęcia, które żyją dłużej niż chwila ich wykonania. Trwają w pamięci aparatu, w folderach nazwanych przypadkowo, w zakamarkach dysku, gdzie czas nie płynie linearnie. Leżą tam — zawieszone — jakby czekały na swoją kolej, na gest nazwania, na zdanie, które nada im sens.

Myślę o nich często. O fotografiach, które powstały w ruchu, w przerwie między obowiązkami, w krótkim oddechu od codzienności. O wydarzeniach, które miały swoje „teraz”, ale nigdy nie dostały swojego „opowiedz”.

Some photographs live longer than the moment they were taken.
They linger in the camera’s memory, in folders given accidental names, in the hidden corners of a hard drive where time no longer moves forward. They remain there — suspended — as if waiting for their turn, for the gesture of naming, for a sentence that will give them meaning.

I think about them often. About images created in motion, in the narrow spaces between obligations, in brief breaths taken from everyday life. About events that had their now but never received their to be told.

The Whisky Line - Keith & Dufftown Railway

 

Nowy rok to czas nowych podróży. Tym razem jednak zaczynam od tych, które już odbyłam, choć w natłoku codziennych obowiązków nie starczyło mi czasu, by je opisać. Na początek miejsce — a właściwie atrakcja — która powinna znaleźć się na liście „must visit”, jeśli zdecydujecie się zawitać w te rejony Szkocji.

Dla wielu odwiedzających Moray kojarzy się wyłącznie z whisky. Zawsze. Jakby ten region dało się zamknąć w szklance bursztynowego trunku. Przyjezdni przyjeżdżają tu tropem destylarni, etykiet i degustacji. Ja mieszkam tu na co dzień i wiem, że Moray pokazuje zupełnie inne oblicze — cichsze, wolniejsze, szczególnie latem. I właśnie wtedy najlepiej wsiąść tu do pociągu. I to nie byle jakiego. Tak też zrobiłam!

Trasa z Dufftown do Keith nie jest długa, ale nie o kilometry tu chodzi. To jedna z tych podróży, w których liczy się sama droga. Wąskotorowa kolej, stare wagony i tempo, które od pierwszych minut narzuca inny rytm — jakby ktoś szeptał: „zwolnij, popatrz”.