Ruthven Barrac

  

Jump to the English version ↓

Ruthven Barracks — mury, które pamiętają koniec pewnego snu

O twierdzy w Badenoch, sierżancie, który nie ugiął się przed trzystoma napastnikami, i wiadomości, która przypieczętowała los powstania

Kiedy jedzie się drogą A9 w stronę Kingussie, Ruthven Barracks widać z daleka, jeszcze zanim człowiek zorientuje się, na co właściwie patrzy. Ruiny stoją na naturalnym kopcu nad doliną rzeki Spey — samotne i wyprostowane, jakby ktoś postawił je tam specjalnie po to, żeby nie dało się ich ominąć wzrokiem. Zatrzymałam się kiedyś na poboczu tylko po to, żeby popatrzeć przez chwilę, i pomyślałam, że jest w tym miejscu coś surowego. Nie ma tu baśniowej wieżyczki ani romantycznej legendy o duchu zakochanej pani. Jest za to historia o ludziach, którzy do końca robili to, co uważali za słuszne, i o rozczarowaniu, które przyszło wtedy, gdy było już za późno na odwrót.

— ♦ —

Koszary zbudowano w latach 1720–1724, na miejscu dużo starszego zamku, jako jedną z czterech twierdz, które rząd Jerzego I wzniósł po pierwszym powstaniu jakobickim z 1715 roku. Miały pomieścić stu dwudziestu żołnierzy i konie dragonów, strzec przeprawy przez Spey oraz przypominać góralom, kto tu rządzi. Przez dwadzieścia lat niewiele się tu działo — aż do sierpnia 1745 roku, kiedy w Szkocji wylądował Karol Edward Stuart, młody pretendent do tronu, i wybuchła druga, znacznie poważniejsza rebelia.

Kiedy główne siły rządowe wycofały się z Ruthven, w koszarach pozostawiono jedynie garstkę ludzi: sierżanta Terence'a Molloya, sześćdziesięcioczteroletniego Irlandczyka, kaprala i dwunastu szeregowych. Dwudziestego dziewiątego sierpnia pod bramą stanęło trzystu jakobitów. Zażądali poddania się, grożąc, że w razie odmowy powieszą całą załogę. Molloy odmówił. Nocą górale spróbowali podpalić bramę i wedrzeć się do środka, lecz sierżant otworzył ogień z narożnej wieżyczki, zaprojektowanej tak, by umożliwiała ostrzał wzdłuż murów. Szturm załamał się. Następnego ranka napisał do generała Cope'a krótki, żołnierski raport, rozpoczynający się od informacji, że w miasteczku pojawiło się ponad trzystu ludzi. Za swoją postawę został awansowany na porucznika.

Molloy i jego ludzie wytrzymali wtedy z dwunastoma karabinami przeciwko trzystu napastnikom. Sześć miesięcy później jakobici wrócili jednak z tym, czego wcześniej im brakowało — z działami zdobytymi po zwycięstwie pod Falkirk. Dziesiątego lutego 1746 roku, wobec artylerii, dalszy opór nie miał już sensu. Załoga poddała się. Powstańcy zabrali żywność i pościel, a następnie podpalili koszary. To był ostatni akt pierwszej części tej historii.

— ♦ —

Prawdziwie poruszający rozdział dziejów Ruthven rozegrał się jednak dwa miesiące później. To właśnie on sprawia, że miejsce to zostaje w mojej pamięci na dłużej niż niejeden zamek z legendą o duchu.

Szesnastego kwietnia 1746 roku pod Culloden armia Karola Edwarda Stuarta została rozgromiona w niecałą godzinę. To był koniec powstania, choć jeszcze nie wszyscy o tym wiedzieli. Ci, którzy przeżyli rzeź i zdołali umknąć z pola bitwy, ruszyli do wcześniej wyznaczonego punktu zbornego na wypadek klęski — właśnie do spalonych, na wpół zrujnowanych koszar w Ruthven.

W ciągu kilku dni zebrało się tam nawet trzy tysiące górali — zmęczonych, lecz wciąż uzbrojonych i gotowych walczyć dalej. Był wśród nich lord George Murray, jeden z najwybitniejszych dowódców powstania, byli wodzowie klanów, było też to, co pozostało z prawdziwej armii. Czekali tylko na jeden sygnał od księcia. Wyobrażam sobie te kilka dni oczekiwania jako czas zawieszony pomiędzy nadzieją a przeczuciem klęski — ludzie, którzy stracili niemal wszystko, wciąż wierzyli, że los można jeszcze odwrócić.

Dwudziestego kwietnia wiadomość w końcu nadeszła. Nie była jednak wezwaniem do dalszej walki. Karol Edward Stuart napisał, by każdy ratował się teraz, jak umie. Kronikarz tamtych wydarzeń, James Johnstone, zanotował później, że dla ludzi, którzy poświęcili dla niego wszystko, odpowiedź ta była z jego strony równie nierozważna, co dla nich druzgocąca. Tego dnia trzy tysiące ludzi rozeszło się w ciszy — bez bitwy, bez pożegnania. Każdy poszedł swoją drogą: część w ukrycie, część do niewoli, część w bardzo daleką podróż, o której pisałam już przy innej okazji, opowiadając o jakobickich emigrantach, którzy nowe życie rozpoczęli w Polsce. Odchodząc, podpalili to, co jeszcze zostało z koszar. Ruthven płonęło po raz drugi i tym razem już na zawsze pozostało ruiną.

— ♦ —

Stojąc dziś przy tych murach, trudno nie odnieść wrażenia, że miejsce to jest pomnikiem dwóch zupełnie różnych rodzajów odwagi. Jest odwaga Molloya — twardego, upartego żołnierza, który z garstką ludzi bronił powierzonego mu posterunku, bo taki miał rozkaz i takie miał przekonania. Jest też odwaga tych trzech tysięcy, którzy po klęsce wciąż byli gotowi walczyć dalej, choć wiatr historii już dawno zmienił kierunek. Żadna z tych odwag nie została nagrodzona tak, jak na to zasługiwała. Być może właśnie dlatego Ruthven, w przeciwieństwie do wielu szkockich zamków, nie ma w sobie nic romantycznego. Ma za to coś bardzo ludzkiego.

Ruiny znajdują się tuż obok Kingussie, w samym sercu Badenoch. Są otwarte przez cały rok, a wstęp jest bezpłatny. To świetne miejsce, które można połączyć z wizytą w pobliskim Highland Folk Museum albo z przejażdżką przez Cairngorms. Radzę jednak zostawić sobie chwilę, żeby po prostu postać przy murach w ciszy. Wiatr potrafi być tam dokuczliwy nawet latem, a mimo to trudno odejść stamtąd od razu.

 

↑ Wróć do polskiej wersji / Back to the Polish version

Ruthven Barracks — walls that remember the end of a dream

On the fortress in Badenoch, the sergeant who stood against three hundred attackers, and the message that sealed the fate of a rising.

Driving along the A9 towards Kingussie, you catch sight of Ruthven Barracks long before you realise what you're looking at. The ruins stand on a natural mound overlooking the River Spey, solitary and upright, as if they had been placed there deliberately so they could never be ignored. I once pulled over simply to stand there for a while, and I remember thinking there was something stark about the place. There are no fairytale towers here, no romantic tale of a lovelorn ghost. Instead, there is a story about people who carried on doing what they believed was right until the very end, and about the disappointment that came when there was no longer any way back.

— ♦ —

The barracks were built between 1720 and 1724 on the site of a much older castle, as one of four fortified barracks commissioned by the government of George I after the first Jacobite Rising of 1715. They were designed to house one hundred and twenty soldiers and their dragoon horses, guard the crossing of the River Spey, and remind the Highland clans who was in command. For the next twenty years, very little happened here—until August 1745, when Charles Edward Stuart, the Young Pretender, landed in Scotland and the second, far more serious Jacobite Rising began.

When the main government force withdrew from Ruthven, only a handful of men remained: Sergeant Terence Molloy, a sixty-four-year-old Irishman, a corporal, and twelve privates. On 29 August, around three hundred Jacobites appeared at the gates and demanded the garrison's surrender, threatening to hang every man if they refused. Molloy refused.

That night the Highlanders tried to burn down the gate and force their way inside. Molloy opened fire from the corner bastion, positioned to provide covering fire along the walls, and the assault quickly fell apart. The following morning he wrote a brief, matter-of-fact report to General Cope, beginning simply by noting that more than three hundred men had appeared in the town. For his conduct, he was promoted to lieutenant.

Molloy and his men had held out with just twelve muskets against three hundred attackers. Six months later, however, the Jacobites returned with what they had lacked before—artillery captured after their victory at Falkirk. On 10 February 1746, faced with cannon, further resistance was hopeless. The garrison surrendered. The Jacobites took the food and bedding before setting the barracks ablaze. It was the closing act of the first part of the story.

— ♦ —

The most moving chapter of Ruthven's story unfolded two months later, and it is this episode that has stayed with me far longer than many castles with far grander legends.

On 16 April 1746, at Culloden, Charles Edward Stuart's army was shattered in less than an hour. The Rising was over, although not everyone knew it yet. Those who survived the slaughter and escaped the battlefield made their way to the agreed rendezvous in the event of defeat—the burnt-out, half-ruined barracks at Ruthven.

Within a few days, as many as three thousand Highlanders had gathered there: exhausted but still armed and still prepared to fight. Among them was Lord George Murray, one of the Rising's finest commanders, along with clan chiefs and what remained of a real fighting force. They were waiting for a single message from the prince. I imagine those few days as time suspended somewhere between hope and the quiet certainty of defeat—men who had already lost almost everything yet still believed the tide could somehow be turned.

On 20 April, the message finally arrived. It was not a call to continue the fight. Charles Edward Stuart told every man to save himself as best he could. James Johnstone, who later chronicled those events, wrote that for men who had sacrificed everything for him, the prince’s reply was as ill-judged on his part as it was devastating for theirs.

That day, three thousand men dispersed in silence. There was no final battle and no farewell. Each simply walked away: some into hiding, some into captivity, and some on a journey far from Scotland—a journey I have written about before when telling the story of Jacobite exiles who began new lives in Poland. Before leaving, they set fire to what remained of the barracks. Ruthven burned for a second time, and from that day onward it remained a ruin.

— ♦ —

Standing beside these walls today, it is hard not to feel that this place is a monument to two very different kinds of courage.

There is Molloy's courage—the stubborn determination of a soldier who defended the post entrusted to him with only a handful of men because those were his orders and because he believed it was the right thing to do.

And there is the courage of those three thousand Highlanders, still willing to fight after defeat, even though the tide of history had already turned against them. Neither kind of courage was rewarded as it deserved to be.

Perhaps that is why Ruthven, unlike so many Scottish castles, feels entirely free of romance. Instead, it possesses something far more enduring: a deeply human story.

The ruins stand just outside Kingussie, in the heart of Badenoch. They are open all year round, and admission is free. They make an excellent stop alongside a visit to the nearby Highland Folk Museum or a drive through the Cairngorms. If you do visit, leave yourself a few quiet minutes simply to stand by the walls. Even in summer, the wind can be relentless there—and yet it's surprisingly difficult to leave.