There is a stone in Forres that most people simply walk past. It sits jammed against a wall on the main road, just metres from the police station — an unremarkable boulder, cracked and held together with iron staples. And yet, if you pause to read the small plaque beside it, something shifts in you. Because this stone remembers.
|
“From Cluny Hill, witches were rolled in stout
barrels through which spikes were driven. Where the barrels stopped, they were
burned with their mangled contents. This stone marks the site of one such
burning.” — Inscription on the Witches Stone,
Forres |
I live in Moray. I drive past
places like this without always stopping. But one grey afternoon, I stopped. And
I haven’t quite stopped thinking about it since.
❖ ❖ ❖
W
Forres jest kamień, obok którego większość ludzi po prostu przechodzi. Tkwi wciśnięty między chodnik a mur przy głównej drodze, kilka metrów od komisariatu policji — niepozorny głaz, popękany i spięty żelaznymi klamrami. Ale jeśli
zatrzymasz się, żeby przeczytać małą tabliczkę przy nim, coś w tobie się
zmienia. Bo ten kamień pamięta.
|
„Z Cluny Hill
czarownice staczano w grubych beczkach, przez których boki wbito kolce. Tam,
gdzie beczki się zatrzymały, palono je wraz z ich zmasakrowaną zawartością.
Kamień ten oznacza miejsce jednego z takich spaleń.” — Napis na Kamieniu Czarownic, Forres |
Mieszkam w Moray. Przemierzam takie miejsca często bez zatrzymywania się. Ale pewnego szarego popołudnia stanęłam. I właściwie od tamtej pory nie przestaję o tym myśleć.
The
legend of the three women
The story bound to this stone
stretches back, depending on who you ask, either a thousand years or only a few
centuries. The older thread connects it to Macbeth — the real one, not
Shakespeare’s villain, but Mac Bethad mac
Findláich, who ruled Scotland from 1040 and was, by most historical
accounts, a capable and fair king.
Local folklore tells that
three wise women lived on Cluny Hill during the reign of King Duncan. They were
said to have prophesied Duncan’s downfall at the hands of Macbeth — and for
that, they paid with their lives. Originally, there were three stones, one for
each woman. Only one survives today. A second is said to be hidden in a garden
at nearby Trafalgar Place. The third was broken up in 1802, and in the process, the remaining stone was damaged too, which is why it is now held together with
those iron staples.
|
A NOTE ON THE IRON STAPLES One local legend holds that the
stone’s cracking was not caused by human hands at all — but by the devil,
attempting to free the souls imprisoned within it. The iron bands were added,
the story goes, to keep him out. A more prosaic account suggests someone
simply tried to use the stone as building material and was stopped by anxious
neighbours, fearing what might happen if it were broken further. |
Even Sueno’s Stone, the
magnificent 6.5-metre Pictish monument standing just along the road from
Forres, is tangled in these same legends. It is said that the three witches
were eventually captured and imprisoned inside
the stone — and that should it ever be broken, they would be released.
❖ ❖ ❖
Legenda trzech kobiet
Historia
związana z tym kamieniem sięga — zależnie od tego, kogo zapytasz — albo tysiąc
lat wstecz, albo zaledwie kilka wieków. Starszy wątek łączy go z Makbetem —
prawdziwym, nie szekspirowskim złoczyńcą, lecz z Mac
Bethadem mac Findláichem, który panował w Szkocji od 1040 roku i był
— według większości historyków — sprawiedliwym i rozsądnym królem.
Lokalne
podania mówią, że na Cluny Hill za panowania króla Duncana mieszkały trzy mądre
kobiety. Miały przepowiedzieć upadek Duncana z rąk Makbeta — i za to zapłaciły
życiem. Pierwotnie były trzy kamienie, po jednym dla każdej z nich. Prze trwał
tylko jeden. Drugi podobno ukryty jest w ogrodzie przy pobliskim Trafalgar
Place. Trzeci rozbito w 1802 roku, a przy okazji uszkodzono też ten ocalały —
stąd właśnie żelazne klamry, które go spinają.
|
HISTORIA
ŻELAZNYCH KLAMER Jedna z miejscowych legend głosi, że kamień nie pękł wcale
przez ludzkie ręce — lecz przez diabła, który próbował uwolnić uwięzione w
nim dusze. Żelazne okucia dodano ponoć właśnie po to, żeby mu
przeszkodzić. Istnieje też bardziej przyziemna wersja: ktoś chciał po prostu
rozebrać kamień na materiał budowlany i został powstrzymany przez
zdenerwowanych sąsiadów, bojących się, co się stanie, jeśli głaz pójdzie w
kawałki. |
Nawet
Kamień Sueño — wspaniały, 6,5-metrowy piktyjski monolit stojący kawałek dalej
przy drodze z Forres — wikła się w te same legendy. Mówi się, że trzy
czarownice zostały ostatecznie uwięzione właśnie wewnątrz
tego kamienia — i że gdyby kiedykolwiek pękł, zostałyby uwolnione.
❖ ❖ ❖
The
darker history
The legend of Macbeth’s
witches is atmospheric, even romantic in a grim way. But behind it sits a
history that is harder to look at directly. It is estimated that more than
4,000 women were executed in Moray during the 16th century alone, accused of
witchcraft. In Scotland as a whole, the figures are staggering: per capita,
Scotland executed five times more people for suspected witchcraft than the rest
of Europe, following the Scottish Witchcraft Act of 1563.
The women commemorated by this stone were almost certainly not mythical seers. The most likely candidates, according to historical research, are Isobel Elder and Isabel Simpson, the only women known to have been burned in Forres, during the brutal witch hunts of 1662 and 1663. Their names were largely forgotten until recently. The stone remembers them, even if the plaque does not name them.
Nearby, in Auldearn, lived one
of the most famous Scottish witches: Isobel
Gowdie, who in 1662 confessed — apparently without torture — to
flying on a broomstick, transforming into a hare, and meeting the Devil
himself. She was strangled and burned on Gallows Hill. Whether she was mentally
unwell, coerced in ways history did not record, or something else entirely, we
cannot know. What we know is that she was a woman, and she died for it.
❖ ❖ ❖
Ciemniejsza historia
Legenda
o czarownicach Makbeta ma w sobie coś niesamowitego — mrocznego, ale i
romantycznego po swojemu. Za nią kryje się jednak historia, w którą trudniej
patrzeć bez mrugnięcia. Szacuje się, że w samym tylko Moray stracono ponad 4
000 kobiet oskarżonych o czary w XVI wieku. W całej Szkocji liczby są
wstrząsające: na mieszkańca, Szkocja wykonała pięć razy więcej wyroków śmierci
za domniemane czary niż reszta Europy — po uchwaleniu Scottish Witchcraft Act w
1563 roku.
Kobiety upamiętnione przez ten kamień prawie na pewno nie były mitycznymi wieszczkami. Najbardziej prawdopodobnymi kandydatkami, według badań historycznych, są Isobel Elder i Isabel Simpson — jedyne kobiety, o których wiadomo, że spalono je w Forres, podczas brutalnych polowań na czarownice w latach 1662 i 1663. Ich imiona były przez długi czas zapomniane. Kamień je pamięta, nawet jeśli tabliczka ich nie wymienia.
W pobliskim Auldearn żyła jedna z najsłynniejszych szkockich czarownic: Isobel Gowdie, która w 1662 roku wyznała — podobno bez tortur — że latała na miotłach, przemieniała się w zająca i spotykała samego Diabła. Uduszono ją i spalono na Gallows Hill. Czy była chora
psychicznie, czy jakoś zmuszono ją do zeznań w sposób, którego historia nie
odnotowała — tego nie wiemy. Wiemy, że była kobietą. I że za to zginęła.
❖ ❖ ❖
What
the stone means today
I find myself thinking about
the location. Right in front of the police station. There is something quietly
devastating about that — this reminder of injustice, sitting in the shadow of
the building that today represents law and order. Whether by accident or
intention, the placement feels like a kind of reckoning.
The stone has become a small
shrine. People leave flowers. They stop. They read. They stand there for a
moment in the ordinary noise of a Scottish market town and try to imagine what
it meant — the barrels, the spikes, the hill, the fire.
Moray is a place of
extraordinary beauty. The Findhorn valley, the coast, the fields of barley in
summer, the wide skies. It is also a place with a long memory. That is one of
the things I love about living here — that the past is never very far from the
surface. You just have to know where to look.
The Witches' Stone is easy to
miss. It is also impossible to forget once you have found it.
The Witches Stone is located on Victoria
Road in Forres, beside the police station, at the foot of Cluny Hill.
❖ ❖ ❖
Co ten kamień znaczy dziś
Nie
mogę przestać myśleć o miejscu. Tuż przed komisariatem policji. Jest w tym coś
cichym, dotkliwym — to przypomnienie o niesprawiedliwości, siedzące w cieniu
budynku, który dziś reprezentuje prawo i porządek. Czy to przypadek, czy celowy
wybór — ten widok działa jak rodzaj rozliczenia z historią.
Kamień stał się małym sanktuarium. Ludzie przynoszą kwiaty. Zatrzymują się. Czytają. Stoją chwilę w zwykłym zgiełku szkockiego miasteczka i próbują sobie wyobrazić, co to znaczyło — beczki, kolce, wzgórze, ogień.
Moray
to miejsce niezwykłej urody. Dolina Findhorn, wybrzeże, letnie pola jęczmienia,
rozległe nieba. To też miejsce o długiej pamięci. I właśnie to jest jedna z
rzeczy, które kocham tu najbardziej — że przeszłość nigdy nie jest daleko pod
powierzchnią. Wystarczy wiedzieć, gdzie patrzeć.
Kamień
Czarownic łatwo przeoczyć. Ale kiedy już się go znajdzie — nie można go
zapomnieć.
· · ·
Kamień Czarownic stoi przy Victoria Road w Forres, obok komisariatu policji, u stóp Cluny Hill.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz